Drzwi pasażerskie i stopnie > Drzwi pasażerskie ręczne i półautomatyczne

Na początek trochę historii, a mianowicie przykłady drzwi stosownych w wagonach, które obecnie są pojazdami zabytkowymi. 
Poniżej przykład wagonów zwanych boczniakami. Nazwa ta wzięła się właśnie od lokalizacji drzwi. Do podzielonego na przedziały wnętrza prowadziły niezależne drzwi ręcznie otwierane na zewnątrz, zlokalizowane w ścianach bocznych. Na całej długości wagonów zamontowane zostały stopnie, umożliwiające wymianę pasażerską. Boczniaki nie posiadały wewnątrz korytarzy umożliwiających przechodzenie pomiędzy przedziałami, więc stopnie zewnętrzne służyły do przechodzenia wzdłuż wagonów. Warto zauważyć, że wagony te nie mialy też powszechnie stosowanych obecnie drzwi w ścianach czołowych, które umożliwiają przechodzenie pomiędzy wagonami 

   
  
Wagony tzw. boczniaki z drzwiami prowadzącymi do wewnętrznych przedziałów

  
Przykładowe wnętrze przedziału z indywidualnymi drzwiami w ścianie bocznej 

Wynalezienie przez amerykańskiego przemysłowca Georga M. Pullmana (zobacz - tutaj) w XIX wieku luksusowych i komfortowych jak na ówczesne czasy wagonów zwanych od jego nazwiska "pullmanami", stało się bazą dla wszystkich kolejnych konstrukcji pojazdów pasażerskich. Zastosowanie w pojazdach wewnętrznego korytarza, zmieniło architekturę wagonów i spowodowało, że w wagonach pojawiły się drzwi zewnętrzne wspólne dla wszystkich przedziałów, najczęściej zlokalizowane na końcach pojazdów.

   
Przykładowy wagon według pomysłu Pullmana z luksusowym wnętrzem i drzwiami zewnętrznymi na końcach wagonu oraz z drzwiami przejściowymi w ścianach czołowych

Poniższe fotografie przedstawiają wagony, w których nie zastosowano drzwi w ramach ścian bocznych. Na końcach wagonów zastosowano otwarte pomosty wejściowe, z których do wnętrza wchodzi się przez drzwi zamontowane w ścianach czołowych przedziału pasażerskiego. 

  
Przykładowe wagony bez drzwi w ścianach bocznych


Stosowanie drzwi skrzydłowych montowanych klasycznie na zawiasach powodowało, że po ich otwarciu mocno wychodziły one poza obrys skrajni taboru. Z tego powodu były one montowane na przykład na skosach końca ścian bocznych lub wręcz w specjalnych wnękach konstrukcji nadwozia.

Drzwi skrzydłowe zamontowane we wnęce konstrukcji nadwozia oraz zlicowane ze ścianą boczną


Wagon z drzwiami zamontowanymi skośnie na końcu ściany bocznej, wagon bez drzwi bocznych oraz wagon z drzwiami bocznymi we wnęce


W obecnie eksploatowanych pojazdach w zakresie drzwi otwieranych ręcznie można spotkać rozwiązania z drzwiami przesuwnymi lub drzwi skrzydłowo-łamane zwane też obrotowo-łamanymi. Klasyczne drzwi skrzydłowe stosowane są jako służbowe np. do przedziału służbowego lub kabiny maszynisty. 

   
 
Przykładowe pojazdy z drzwiami przesuwnymi ręcznymi

Drzwi skrzydłowo-łamane lub zwane też obrotowo-łamanymi stosowane były powszechnie w wagonach pasażerskich przed wprowadzeniem drzwi automatycznych odskokowo-przesuwnych lub im podobnych. Obecnie nowobudowanych wagonów nie wyposaża się w ten rodzaj drzwi, a w istniejących wymienia się je w ramach modernizacji na nowoczesne drzwi automatyczne odskokowo-przesuwne. Zobacz opis tutaj.
W przedmiotowych drzwiach dzięki zastosowaniu płatów krótszego i dłuższego połączonych zawiasami, uzyskuje się po otwarciu wymaganą szerokość wejścia nie mniejszą niż 740 mm (650 mm po odjęciu wymiaru podniesionej pokrywy stopnia) wg normy  PN-92K-91200 przy jednoczesnym ograniczeniu wystawania skrzydła drzwi po otwarciu poza obrys skrajni taboru (do 200 mm poza tzw. zwężona skrajnię).


Drzwi skrzydłowo-łamane (A - krótki płat, B - długi płat) 

Krótszy płat ułożyskowany jest obrotowo w ościeżnicy drzwi. Płaty drzwi połączone zawiasem są prowadzone przez trzpień z rolką zamontowany do dłuższego płata. Rolka porusza się w prowadnicy zamontowanej nad drzwiami. W tego typu drzwiach stosowana jest ruchoma pokrywa, która po zamknięciu drzwi zakrywa obszar schodów zewnętrznych. Pokrywa ta zamontowana jest na zawiasach do dłuższego płata drzwi, a poprzez specjalny przegubowy prowadnik z krótszym płatem. Układ ten powoduje, że przy otwieraniu drzwi pokrywa na skutek ruchu płatów zostaje podniesiona, a przy zamykaniu opuszczona. Istotne jest, aby podczas otwierania drzwi nie stać na pokrywie, gdyż uniemożliwi to jej podniesienie, a więc otwarcie drzwi.
Drzwi są blokowane w pozycji zamkniętej przez zamek ryglowy zatrzaskowy napędzany klamką zamka. 

 
Drzwi zamknięte
A - płat długi
B - płat długi
C - zamek z klamką
D - pokrywa stopni
E - prowadnik rolkowy płata w prowadnicy
F - mechanizm ryglujący


Zamki ryglujące i prowadnica płatów drzwi
A - mechanizm zamka (rygiel zatrzasku)
B - koziołek zatrzaskowy zamka
C - prowadnica rolki płata
D - obudowa prowadnika rolkowego


Rolka prowadząca skrzydło w prowadnicy

   
Koziołek w ościeżnicy (1), zamek - rygiel zatrzasku (2), rygiel zamka zatrzaśnięty na koziołku (3)

   
Pokrywa stopnia opuszczona (1) i podniesiona (2 i 3)

 
Prowadnik przegubowy pokrywy - drzwi zamknięte (1) i po otwarciu (2)

   
Pokrywa stopnia podczas ruchu

  
Uchwyt i klamka wewnętrzna napędzająca rygiel zamka mechanizmu ryglującego 

Obrócenie klamki powoduje przesunięcie rygla zamka od koziołka ościeżnicy, co umożliwia otwarcie drzwi. Gdy pociąg jest w ruchu i jego prędkość przekracza 5 km/h, to klamka zostaje odcięta przez mechanizm cewki elektromagnetycznej od rygla, przez co nie jest możliwe otwarcie drzwi. Przy zamkniętych drzwiach klamka wewnętrzna ma tzw. jałowy ruch w górę, którego wykonanie umożliwia dopiero naciśniecie jej w dół. To zabezpieczenie przed przypadkowym jej naciśnięciem i otwarciem drzwi. Zewnętrzna klamka nie ma takiej funkcjonalności. Po zamknięciu drzwi wewnętrzne ciegło mechanizmu ryglującego podnosi klamkę zewnętrzną do zasadniczej pozycji górnej, umożliwiającej ich otwarcie. Drzwi zatrzaskuje się bez użycia klamki, a zamek musi samoczynnie ryglować drzwi po ich zatrzaśnięciu.  

 
Klamka zewnętrzna w pozycji otwartych (1) i zamkniętych (2) drzwi oraz zamek na klucz konduktorski, umożliwiający trwałe zamknięcie drzwi
 
Drzwi skrzydłowo-łamane mogą być w pełni sterowane ręcznie lub działające w trybie półautomatycznym, czyli otwierane ręcznie, a zamykane ręcznie lub automatycznie. W takim przypadku drzwi wyposaża się w napęd pneumatyczny, który w momencie otrzymania sygnału zamykania drzwi z magistrali zdalnego zamykania drzwi UIC (RIC)* powoduje uruchomienie napędu i zamknięcie drzwi. Analogiczna sytuacja będzie miała miejsce po przekroczeniu przez wagon prędkości 5 km/h. 


Dźwignia wyłącznika napędu

W najbardziej zaawansowanych rozwiązaniach drzwi wyposaża się w układy sygnalizacji zamykania, układy blokady mechanicznej i zielonej pętli.

Drzwi skrzydłowo-łamane wyposażone w napęd automatyczny zamykania wraz układem sygnalizacji zamykania i kontroli 
A - prowadnica płata w skrzyni napędu, x - trzpień z rolką prowadzącą
B - mechanizm zatrzasku rygla (zamek)
C - koziołek oporowy rygla zamka
D - lampa ostrzegawcza zamykania
E - łącznik krańcowy potwierdzenia zamknięcia drzwi
F - sygnalizator akustyczny
G - lampka kontrolna stanu drzwi


Dwa stopnie stałe i dolny stopień automatyczny (A) i przekładnia napędu stopnia (B) od napędu drzwi


Strzałką wskazane gniazdo klucza UIC (RIC)* do zdalngo sterowania drzwiami 

Przekręcenie trzpienia kwadratowego gniazda uruchamia centralne zamykanie drzwi w składzie lub umożliwia pozostawienie wybranych drzwi otwartych podczas ruszania pociągu z peronu w celu obserwacji przez drużynę konduktorską obszaru peronu podczas wyjazdu pociągu ze stacji / przystanku. Zobacz poniższy film. Gdy przy zamykaniu zdalnym drzwi natrafią na przeszkodę (np przytrzaśnięty zostanie pasażer) to powinny przerwać proces zamykania lub otworzyć drzwi lub zmniejszyć siłę zamykającą. 

Drzwi skrzydłowo-łamane mogą występować w układzie pojedynczym - najczęściej (jak opisane wyżej) oraz w układzie podwójnym - symetrycznym, czyli dwa zespoły skrzydeł obok siebie zamontowane w lustrzanym odbiciu.


Wagon typu 120A z drzwiami skrzydłowo-łamanymi podwójnymi


Tabliczka RIC* informująca o drzwiach wyłączonych z użytku

Poniżej przykłady pojazdów z klasycznymi drzwiami skrzydłowymi stosowanych do przestrzeni służbowych w układzie dwu i jednoskrzydłowym.

   
Drzwi skrzydłowe do przedziału służbowego otwierane na zewnątrz


Kierownik pociągu obserwuje odjazd pociągu przez dwuskrzydłowe drzwi przedziału służbowego 

   
Drzwi jednoskrzydłowe do przedziału służbowego otwierane do wnętrza


Drzwi jednoskrzydłowe do przedzialu służbowego 
Strzałką wskazana owiewka z tworzywa sztucznego, osłaniająca kierownika pociągu podczas obserwacji peronu przy odjeździe

*UIC - Międzynarodowy Związek Kolei, RIC - "Regolamento Internazionale Carozzi" – międzynarodowe przepisy dotyczące wzajemnego użytkowania wagonów osobowych i bagażowych.