Drzwi pasażerskie i stopnie > Stopnie stałe i automatyczne
W pojazdach szynowych w celu ułatwienia wsiadania i wysiadania z pojazdów w drzwiach zewnętrznych mogą być stosowane stopnie stałe i automatyczne.
Stopnie zewnętrzne wzdłuż ścian bocznych w zabytkowm wagonie typu "boczniak"
Zabudowa stopni jest uzależnione od poziomu podłogi zastosowanej w pojeździe oraz odniesienia tego do poziomu peronów, do których obsługi pojazd musi być przystosowany. Wymagania dla obecnie stosowanych stopni drzwi bocznych dla taboru kolejowego określa norma EN 14752 - Kolejnictwo: systemy bocznych drzwi wejściowych oraz rozporządzenia wchodzące w skład Technicznych Specyfikacji Interoperacyjności*.
Obecnie obowiązujące przepisy nakazują, aby przy drzwiach pasażerskich stosować rozwiązania uniemożliwiające jazdę osób na zewnątrz pojazdu np. stojąc na stopniach i trzymając się zewnętrznych poręczy. Dlatego też poręcze zabudowywane są wewnątrz przedsionka pojazdu, tak że po otwarciu drzwi znajdują się w odpowiednim zasięgu dla osób wsiadających i wysiadających. Stopnie stałe (klatki schodowe) również projektuje się w taki sposób, by dostęp do nich był możliwy dopiero po otwarciu drzwi. W przypadku stosowania stopni na zewnątrz wykonuje się je jako składane / wysuwne.
W obecnie produkowanych pojazdach nie stosuje się więc rozwiązań pokazanych na poniższych zdjęciach.
Układy poręczy i stopni na zewnątrz nadwozia, umożliwiające jazdę na zewnątrz pojazdu - rozwiązania niezgodne z obecnymi wymaganiami 
Dodatkowy stopień rozkłdany ręcznie pod stopniem zewnętrznym stałym
Poniżej obecnie stoswane rozwiązania, spełniajace wymagania przepisów:
Drzwi osłaniają klatkę schodową - strzałką wskazany stopień składany (fot. 1 - złożony, 2) 
Przykładowa przestrzeń (szczelina) pomiędzy pojazdem a krawędzia peronu
W pojazdach kolejowych możemy spotkać najczęściej dwa rodzaje stopni automatycznych: rozkładane przez odchylanie lub wysuwne. Podesty stopni muszą być wykonane jako przeciwpoślizgowe.
1) Stopnie odchylane
Stosowane są np. w starszego typu zespołach trakcyjnych oraz powszechnie w wagonach pasażerskich. W zespołach trakcyjnych mają swój niezależny napęd natomiast w wagonach pasażerskich rozkładanie i składanie stopni jest sprzężone z działaniem mechanizmu napędu drzwi odskokowo-przesuwnych w ramach zakresu odskoku/docisku drzwi.
Stopnie odchylne (rozłożone) w zespołach trakcyjnych. Na pierwszej fotografii, na dole widać dodatkowo dwa stopnie stałe dla personelu (zobacz dalej)
Stopnie odchylne: złożony (ramka biała) i rozłożony (ramka zielona)
Stopień odchylny złożony z dodatkową osłoną maksującą
Wadą stopni odchylnych w zespołach trakcyjnych jest ich stały wymiar po rozłożeniu bez możliwości dostosowania się do wymiaru występującej na danej stacji/przystanku szczeliny pomiędzy nadwoziem, a peronem.
Jak wspomniałem, ten rodzaj stopni powszechnie jest stosowany w wagonach pasażerskich z drzwiami automatycznymi. Tu powyższy problem nie występuje, gdyż stopnie te montowane są w ramach geometrii klatki schodowej tak, że po rozłożeniu nie wystają poza obrys ścian zewnętrznych wagonu, a więc nie naruszaj wymiaru skrajni taboru.
Stopień odchylny wagonowy (rozłożony / złożony)
Przykładowy napęd stopnia wagonowego
A - prowadnik od mechanizmu odskoku drzwi
B - przekładnia napędu stopnia i prowadnika dolnego skrzydła drzwi
C - przekładnia napędu stopnia
Przykładowa przekładnia napędu stopnia i prowadnika dolnego drzwi
A - prowadnik od napędu drzwi
B - zespół przekładniowy
C - cięgno napędu odchylania/składania stopnia
D - rolka utrzymująca docisk skrzydła drzwi do ościeżnicy
Stopień ruchomy przy drzwiach półautomatycznych skrzydłowo-łamanych
2) Stopnie wysuwne
Ten rodzaj stopni jest powszechnie stosowany w zespołach trakcyjnych i wagonach silnikowych. Wyposażone są w napęd elektryczny w postaci silnika elektrycznego DC i układu pasków zębatych, realizujących wysuw w poziomie. Ruchomy podest stopnia zamocowany jest do obudowy na specjalnych prowadnicach wzdłużnych liniowych, zapewniających mu przesuw wzdłużny. Ze względu na przesuw stopnia w płaszczyźnie poziomej, zabudowa mechanizmu wymaga zapewnienia odpowiedniej przestrzeni w konstrukcji nadwozia pojazdu.
Ilość stopni w ramach jednego wejścia jest zależna od wysokości podłogi pojazdów i peronów, od które ma obsługiwać jak również od aspektu, czy pojazd posiada schody stałe (w klatkę schodową), czy próg drzwi znajduje się na poziomie podłogi przedsionka pasażerskiego.
Stopnie wysuwne, poza zapewnieniem możliwości wchodzenia i wychodzenia do/z pojazdu, pełnią też role osłonową, a mianowicie zabezpieczają szczelinę między peronem, a krawędzią podłogi, gdy drzwi są otwarte. Dlatego też omawiane stopnie posiadają układ wykrywania krawędzi peronu, powodujący zatrzymywanie ich wysuwania, gdy napotkają przeszkodę, czyli np. krawędź peronu. Wykrywają również nacisk na podest.
Ze względu na fakt, że stopnie pracują w różnych warunkach atmosferycznych, gdyż są urządzeniami zewnętrznymi, to konieczne jest zapewnienie ich odpowiedniej konstrukcji z punktu widzenia usuwania zabrudzeń jak i zabezpieczenia przed zamarzaniem. To bardzo ważny aspekt, gdyż niedomknięty stopień np. z powodu lodu lub zabrudzeń uniemożliwia rozruch pojazdu. Sterownik drzwi traktuje taką stację jako niezamknięte drzwi i nie potwierdza zielonej pętli, czyli zamknięcia drzwi. Dlatego stopnie wyposażone są w układy grzewcze oraz układy odprowadzania wody. Mimo takich zabezpieczeń zdarza się, że powodem niemożności odjazdu pojazdu są właśnie niedomknięte stopnie. 
Stopnie wysunięte ponad peronem osłaniające również szczelinę pomiędzy nadwoziem a peronem
Dwa stopnie wysunięte, tworzące zewnętrzną klatkę schodową 
Wnęka na stopień w ostoi nadwozia pojazdu
A - nadwozie
B - wnęka na stopeiń górny
C - wspornik mocowania stopnia dolnego
Stopnie wysunięte poniżej poziomu peronu - zabezpieczają szczelinę pomiędzy nadwoziem a peronem
Wysunięty stopień i wejście ze stopniami stałymi w EZT
Stopień złożony zamontowany na wspornikach pod nadwoziem członu zespołu trakcyjnego
Stopień wsunięty
Uszczelka czołowa stopnia i dźwignia wykrywająca otarcie o płaszczyznę peronu
Sączki odprowadzające wodę ze stopnia
W przypadku konieczności ręcznego rozłożenia lub schowania stopnia, urządzenia te wyposaża się w specjalne zamki na klucze konduktorskie, umożliwiające ich odryglowanie od mechanizmu napędowego w celu ręcznego sterowania.
Przykładowy zamek odryglowania dla sterowania ręcznego
Praca stopni automatycznych jest bezpośrednio powiązana z działaniem drzwi.
W momencie naciśnięcia przycisku otwarcia drzwi, najpierw wysuwa się stopień, a dopiero po jego wysunięciu następuje otwarcie drzwi. To czasem bywa mylące dla pasażerów, gdyż bezpośrednio po naciśnięciu przycisku drzwiowego nie ma od razu reakcji drzwi. Przy zamykaniu, najpierw zamykają się drzwi, a następnie chowa się stopień. Przepisy normatywne dopuszczają otwieranie dzrzwi w trakcie wysuwania stopnia dla przyspieszenia procesu wymiany pasażerskiej przy założeniu, że przed pełnym wysunięciem stopnia i zatrzymaniem w pozycji otwartej, drzwi nie będą otwarte na większą szerokość niż 400 mm. TSI* jednoznacznie wskazuje, że otwarcie drzwi może nastąpić dopiero po pełnym wysunięciu stopnia. Jako, że Techniczne Specyfikacje Interoperacyjności są nadrzędne, to takie rozwiązanie jest powszechnie implementowane w pojazdach zgodnych z TSI. Powyższe zasady działania podyktowane są względami bezpieczeństwa, tak by nikt nie stawał na stopniu w momencie, gdy ten nie jest w pełni wysunięty, porusza się, lub nie jest utrzymywany w położeniu skrajnym.
Decyzję czy w ramach otwierania drzwi ma następować wysuwanie stopni, może podejmować maszynista przez aktywację tej funkcji przycikiem na pulpicie.
Poniższy film pokazuje wysuwne stopnie z pociągu ED250 Pendolino z dodatkową rozkładaną osłoną aerodynamiczną.
3) Stopnie służbowe
Pojazdy wyposaża się również w tzw. stopnie służbowe. Są to stopnie stałe, które umożliwiają obsłudze dostęp do pojazdu z poziomu toru, gdy ten jest wyłączony, czyli nie działają drzwi i stopnie automatyczne. To bardzo ważne, gdyż bez tych stopni, wejście do wyłączonego pojazdu byłoby nieraz bardzo utrudnione lub wręcz niemożliwe, szczególnie z poziomu gruntu.
Stopień służbowy stały przy pierwszych drzwiach patrząc od czoła
Stopień służbowy z mechanizmem sprężynowym - rozkładany naciskiem stopy
*TSI - Techniczne Specyfikacje Interoperacyjności - tu:
- ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 1300/2014 z dnia 18 listopada 2014 r. (z późniejszymi zmianami) w sprawie technicznych specyfikacji interoperacyjności odnoszących się do dostępności systemu kolei Unii dla osób niepełnosprawnych i osób o ograniczonej możliwości poruszania się (TSI PRM) => https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02014R1300-20230928
- ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 1302/2014 z dnia 18 listopada 2014 r. (z późniejszymi zmianami) w sprawie technicznej specyfikacji interoperacyjności odnoszącej się do podsystemu „Tabor - lokomotywy i tabor pasażerski” systemu kolei w Unii Europejskiej (TSI LOC&PAS) => https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02014R1302-20250427&qid=1780997579063