transportszynowy.pl

najobszerniejsze centrum wiedzy o transporcie szynowym po polsku

Urządzenia sterowania ruchem kolejowym > Samoczynna Blokada Liniowa

1) Informacje i przepisy dotyczące SBL
1. Samoczynna Blokada Liniowa (SBL) przeznaczona jest do zabezpieczenia ruchu pociągów na szlaku. W szczególnie uzasadnionych przypadkach blokadę liniową samoczynną można stosować w obrębie stacji.

2. Na szlaku wyposażonym w samoczynną blokadę liniową tor pomiędzy:
1) dwoma kolejnymi semaforami odstępowymi dla tego samego kierunku jazdy po danym torze;
2) semaforami wyjazdowymi (semaforem wyjazdowym grupowym) a semaforem odstępowym na szlaku;
3) ostatnim semaforem odstępowym i semaforem wjazdowym
stanowi odstęp blokowy.

3. Samoczynna blokada liniowa pod względem liczby wskazań sygnałowych (stawności) może być:
1) dwustawna;
2) trzystawna;
3) czterostawna.

4. W samoczynnej blokadzie liniowej dwustawnej odstęp nie może być krótszy niż podwójna długość drogi hamowania ustalona dla danej linii, a światło zielone ciągłe oznacza, że co najmniej jeden odstęp blokowy za semaforem, patrząc w kierunku jazdy pociągu, nie jest zajęty. Semafory odstępowe tej blokady powinny być poprzedzone tarczami ostrzegawczymi.

5. W samoczynnej blokadzie liniowej trzystawnej odstęp nie może być krótszy od przyjętej dla danej linii drogi hamowania, a światło zielone ciągłe oznacza, że co najmniej dwa odstępy blokowe za semaforem, patrząc w kierunku jazdy pociągu, nie są zajęte.

6. W samoczynnej blokadzie liniowej czterostawnej odstęp nie może być krótszy od połowy drogi hamowania przyjętej dla danej linii, a światło zielone ciągłe oznacza, że co najmniej trzy odstępy blokowe za semaforem, patrząc w kierunku jazdy pociągu, nie są zajęte.

Dokładny rozrys SBL jedno, dwu i trzystawnej znajduje się w dalszej części opisu.

7. Maksymalna długość odstępu blokowego nie może być większa od podwójnej długości drogi hamowania ustalonej dla danej linii.

8. Samoczynna blokada liniowa może być:
1) jednokierunkowa - przeznaczona do prowadzenia ruchu po torze w jednym kierunku;
2) dwukierunkowa - przeznaczona do prowadzenia ruchu po torze w obu kierunkach.

Kliknij aby powiększyć    Dwukierunkowa SBL 


9. Samoczynna blokada liniowa dwukierunkowa w stanie zasadniczym może być włączona dla jednego kierunku ruchu lub pozostawać w stanie neutralnym, w którym żaden z kierunków ruchu nie jest załączony.
Włączenie blokady dla jednego kierunku powinno uniemożliwiać podanie sygnału zezwałającego na semaforach wyjazdowych dla kierunku przeciwnego.

10. Semafory odstępowe nie załączonego kierunku ruchu mogą być wygaszone lub wskazywać sygnał "STÓJ", przy czym ostatni semafor odstępowy tego kierunku powinien wskazywac sygnał uzależniony od wskazań semafora wjazdowego oraz stanu niezajętości odstępu osłanianego przez semafor.

11. Semafory załączonego kierunku powinny wskazywać sygnały zgodnie z sytuacją ruchową na odstępach, zaś sygnał na ostatnim semaforze odstępowym powinien być dodatkowo uzależniony od wskazań semafora wjazdowego.

12. Samoczynna Blokada Liniowa powinna spełniać następujące warunki:
1) sygnał zezwalający na semaforze (semaforach) ustawionym na początku odstępu blokowego może być podany tylko wtedy, jeżeli ten odstęp nie jest zajęty i pod warunkiem, że następny odstęp jest osłonięty sygnałem "STÓJ" lub nie jest zajęty;
2) osłonięcie odstępu blokowego sygnałem "STÓJ" powinno nastąpić po zajęciu pierwszą osią pociągu tego odstępu i powinno trwać do czasu opuszczenia odstępu przez pociąg;
3) brak obrazu sygnałowego na semaforze odstępowym lub wjazdowym (semafor ciemny) powinien powodować wyświetlenie sygnału STÓJ" na semaforze osłaniającym odstęp poprzedni;
4) sygnał zezwalający na ostatnim semaforze samoczynni blokady liniowej spełniającym funkcje tarczy ostrzegawczej może ukazać się wówczas, gdy wjeżdżający pociąg wjedzie poza miejsce niebezpieczne za semaforem wjazdowym, na semaforze wjazdowym wyświetli się sygnał "STÓJ" i odstęp chroniony tym semaforem samoczynnym nie będzie zajęty;
5) urządzenia samoczynnej blokady liniowej powinny umożliwiać zmianę kierunku o ile:
a) wszystkie odstępy blokowe danego toru szlakowego nie są zajęte;
b) nie jest nastawiony ani nie odbywa się żaden przebieg wyjazdowy na dany tor szlakowy;
6) dopuszcza się stosowanie urządzeń awaryjnej zmiany kierunku o ile posterunki przyległe do szlaku posiadają sygnalizację zbliżania i oddalania obejmującą wszystkie odstępy blokowe.
Urządzenia awaryjnej zmiany kierunku powinny zapewniać:
a) wyłączenia sygnału zezwalającego na semaforach w wyniku użycia urządzeń awaryjnej zmiany kierunku,
b) możliwość zmiany kierunku bez względu na wykazywanie zajętości odstępu (odstępów) blokowego,
c) rejestrację czynności awaryjnej zmiany kierunku.
7) zmiana kierunku samoczynnej blokady liniowej dwukierunkowej z nastawni wykonawczej powinna być możliwa po uzyskaniu od dyżurnego ruchu pozwolenia przekazanego za pomocą urządzeń. Dopuszcza się możliwość tej zmiany bezpośrednio przez dyżurnego ruchu z nastawni dysponującej.

13. Stan urządzeń blokady powinien być sygnalizowany w nastawni przylegającej do szlaku, przy czym, jeżeli jest to nastawnia wykonawcza to informacje te powinny być również przekazywane do nastawni dysponującej.

14. Na każdym z posterunków przylegających do szlaku należy indywidualnie sygnalizować. stan niezajętości co najmniej 3 kolejnych odcinków zbliżania i oddalania.
W przypadku, gdy na szlaku występuje więcej niż 3 odcinki zbliżania (oddalania) dopuszcza się stosowanie zbiorczej informacji o stanie ich niezajętości, jednak z zachowaniem warunku, o którym mowa wyżej w niniejszym ustępie.
Jeżeli liczba ww. odcinków jest mniejsza niż 3 to na obu posterunkach należy indywidualnie sygnalizować stan niezajętości wszystkich odcinków zbliżania (oddalania) i dodatkowo zapewnić informację o podaniu sygnału zezwalającego na wjazd lub wyjazd na sąsiednim posterunku ruchu.

15. Niezależnie od przekazywania informacji o stanie niezajętości zbliżania (oddalania), o których mowa w ust. 14 na posterunkach przylegających do szlaku może być także przekazywana zbiorcza informacja o stanie niezajętości całego szlaku i sygnałów zezwalających na semaforach odstępowych włączonego kierunku jazdy.

16. Przy budowie urządzeń samoczynnej blokady liniowej rozmieszczenie semaforów odstępowych powinno zapewniać wymaganą przelotność szlaku przy założeniu, że jazda pociągów będzie odbywać się w odległości co najmniej trzech odstępów przy blokadzie trzystawnej i czterech odstępów przy blokadzie czterostawnej.

17. Na linii dwutorowej przy samoczynnej blokadzie liniowej dwukierunkowej rozstawienie semaforów należy ustalać dla kierunku właściwego.
Lokalizację semaforów kierunku niewłaściwego podporządkowuje się lokalizacji semaforów kierunku właściwego.
Należy dążyć, aby na linii dwutorowej semafory odstępowe odnoszące się do obu torów były zlokalizowane w jak najmniejszej odległości od siebie.

18. Odległości, o których mowa w ust. 16 mogą być mniejsze, jeżeli na linii przeważa ruch podmiejski, na szlaku występują długie wzniesienia lub semafory umieszczone są na odstępie przylegającym do stacji, na której przewidywany jest rozkładowy postój pociągu.
W wymienionych przypadkach czas świecenia zielonego światła na semaforze, do którego zbliża się, czoło pociągu, nie powinien być krótszy niż 10 sekund.

19. Liczba odstępów blokowych na szlaku nie powinna być większa niż wynika to z zakładanego czasu następstwa pomiędzy kolejnymi pociągami.

20. Dla umożliwienia powiązania urządzeń samoczynnej blokady liniowej z urządzeniami stacyjnymi można stosować grupowe semafory wyjazdowe na szlak.
Semaforów tych nie zaleca się stosować przy blokadzie liniowej czterostawnej.

21. Przy stosowaniu semafora grupowego wyjazdowego na szlak obowiązują następujące zasady:
1) grupowy semafor wyjazdowy w stanie zasadniczym wskazuje sygnał "STÓJ";
2) grupowy semafor wyjazdowy jest uzależniony od urządzeń samoczynnej blokady liniowej;
3) semafory wyjazdowe z torów stacyjnych są uzależnione kolejnością nastawiania od semafora grupowego wyjazdowego na szlak.

22. Urządzenia na małych i średnich stacjach leżących na szlakach wyposażonych w samoczynną blokadę liniową mogą być przystosowane do przełączenia semaforów stacyjnych na samoczynne działanie.

23. Samoczynność semaforów stacyjnych polega na uzależnieniu ich wskazań sygnałowych od urządzeń stacyjnych, a także od stanu odstępów blokowych samoczynnej blokady liniowej.

24. Samoczynne działanie semaforów stacyjnych może dotyczyć tylko semaforów ustawionych przy torach głównych zasadniczych i tylko dla przebiegów. których droga stanowi przedłużenie torów szlakowych (jazda "na wprost").

25. Włączenie semaforów stacyjnych na samoczynne działanie odbywa się przez personel obsługi urządzeń po uprzednim nastawieniu drogi przebiegu.

26. Wyłączenie semaforów stacyjnych z samoczynnego działania może być dokonane przez personel obsługi w dowolnym czasie z tym, że działanie urządzeń stacyjnych zależy od sytuacji ruchowej na kolejnych przyległych do stacji odstępach - stanowiących odcinki zbliżania, to jest:
1) jeżeli co najmniej 1 odcinek zbliżania dwustawnej, 2 odcinki zbliżania trzystawnej lub 3 odcinki zbliżania czterostawnej samoczynnej blokady liniowej są niezajęte to wyłączenie samoczynności nie może spowodować ustawienia semaforów stacyjnych na sygnał "Stój" i uchylenia zwolnienia utwierdzonych przebiegów;
2) jeżeli chociaż jeden z odcinków zbliżania, o których mowa w pkt. 1 jest zajęty to wyłączenie samoczynności nie może spowodować zmian w urządzeniach stacyjnych do czasu wjazdu pierwszego pociągu na stację. Odstępstwo od tych zasad wymaga zgody naczelnego dyrektora okręgu kolei państwowych.
Włączenie semaforów stacyjnych na samoczynne działanie w okręgu nastawni wykonawczej może być dokonane po uprzednim otrzymaniu zlecenia z nastawni dysponującej.

28. Włączenie semaforów na samoczynne działanie powinno być sygnalizowane personelowi obsługi urządzeń, przy czym jeżeli jest to nastawnia wykonawcza to informacje te powinny być również przekazywane do nastawni dysponującej.

29. Dla samoczynnej blokady liniowej dwustawnej nie mają zastosowania postanowienia zawarte w ust. 7 i 18.


Kliknij aby powiększyć    Semafor odstępowy SBL


Ostatni semafor odstępowy SBL oznacza się wskaźnikiem W18, ktory informuje że następny semafor jest semaforem półsamoczynnym (wjazdowym).
Przy czterostawnej SBL przed przedostanim semaforem SBL instaluje się wskaźnik W1, aby w momencie, gdy blokada jest "ciemna" (uszkodzona lub wyłączona), a przejazd szlakiem odbywa się na rozkaz, przy ostatnim semaforze SBL ze wskaźnikiem W18 prędkość pojazdu trakcyjnego nie była większa niż 100km/h.

Kliknij aby powiększyć    Wskaźnik W1

Kliknij aby powiększyć    Wskaźnik W18


Wskaźnik W22 oznacza, że pociąg towarowy może przejechać bez zatrzymania, ze zmniejszoną prędkością obok semafora odstępowego blokady samoczynnej, wskazującego sygnał S1 "Stój".
Wskaźnik ten odnosi się wyłącznie do ciężkich pociągów towarowych i zezwala na kontynuowanie jazdy z prędkością nie większą niż 20 km/h tak, by w razie zauważenia przeszkody maszynista mógł zatrzymać pociąg.

Kliknij aby powiększyć    Wskaźnik W22





2) Zajętość odstępów - izolowane odcinki torowe
Aparatura sterowniczo-kontrolna SBL znajduje się w szafach aparatowych SBL zwanych też kioskami SBL. Są one zlokalizowane w pobliżu semaforów na końcach odstępów szlakowych. Aparatura SBL jest zasilana energią elektryczną dostarczaną za pośrednictwem Linii Potrzeb Nietrakcyjnych (LPN) z podstacji trakcyjnej.

Kliknij aby powiększyć    Szafa sterownicza SBL - SBL jednokierunkowa

Kliknij aby powiększyć    LPN i słupowa stacja transformatorowa (SN/0,4 kV)

Więcej informacji o LPN znajdziesz tutaj.


Aparatura sterownicza SBL współpracuje z tak zwanymi odcinkami izolowanymi torów, dzięki którym możliwe jest wykrywanie zajętości odstępów przez tabor na skutek czego, na semaforach odstępowych wyświetlają się odpowiednie obrazy sygnałowe zgodne z aktualną zajętością odcinków.


Odcinki izolowane to podział szyn torowisk na niezależne elektrycznie od siebie fragmenty. Przejeżdżający po torach tabor kolejowy zwiera zestawami kołowymi odpowiednio odizolowane od siebie toki szyn.
Izolację szyn zapewniają tak zwane izolowane wstawki, czyli izolowane złącza szyn. W złaczach izolowanych pomiędzy końce szyn oraz między szyny, a łubki wsadza się izolacyjne przekładki z tworzywa sztucznego. Na śruby mocujące łubki nawleka się specjalne izolacyjne tuleje uniemożliwiające przepływ prądu między śrubami, a szyjkami szyn.

Kliknij aby powiększyć    Złącze izolowane szyn (opis na powiększeniu)

Kliknij aby powiększyć    Przekładka izolacyjna poprzeczna


Nowszym rozwiązaniem przy łączeniu odcinków izolowanych szyn jest zastosowanie łubka wykonanego z tworzywa sztucznego. Taki sposób izolacji tokowej przedstawia poniższa fotografia:

Kliknij aby powiększyć    Złącze izolowane szyn z łubkiem z tworzywa (opis na powiększeniu)


Rozróżnia się dwa rodzaje obwodów torowych: zamknięte i otwarte.

a) obwody torowe otwarte:
Są stosowane na liniach niezelektryfikowanych (przy trakcji parowej lub spalinowej), gdy nie występuje zakłócające działanie trakcyjnych prądów błądzących, oraz tam, gdzie nie ma źródła prądu przemiennego. Ten typ obwodów zasilany jest przeważnie ogniwami galwanicznymi dużej pojemności lub bateriami akumulatorów.
W przypadku dysponowania źródłem prądu przemiennego i wyposażenia obwodów torowych w przekaźniki prądu stałego stosuje się prostowniki do zasilania tych obwodów.


Elektryczny obwód torowy otwarty



a) obwody torowe zamknięte:
Są stosowane głównie na liniach zelektryfikowanych (sieć trakcyjna prądu stałego). Zamknięcie obwodów torowych jest spowodowane występowaniem trakcyjnych prądów powrotnych.
Omawiane obwody torowe zasilane są poprzez transformator zasilający przetwarzający napięcie prądu zmiennego 230V na napięcie 12V prądu stałego, którym zasilane są izolowane odcinki torowe.


Elektryczny obwód torowy zamknięty


Kliknij aby powiększyć    Sygnał S1 "stój" po minięciu przez skład semafora SBL


Jak już było wspomniane wcześniej na liniach zelektryfikowanych występują trakcyjne prądy powrotne, które przy Samoczynnej Blokadzie Liniowej muszą być odseparowane od prądów zasilających izolowane obwody torowe
Separację prądową zapewniają dławiki torowe o obciążalności 1000A. Ułatwiają one swobodny przepływ powrotnego prądu trakcyjnego mimo zastosowanych izolacji torowych, stwarzają natomiast skuteczną zaporę dla prądów sygnałowych, którymi są zasilane odcinki izolowane.


Przykładowy schemat połączeń elektrycznych izolowanych
obwodów torowych na linii dwutorowej z jednokierunkową SBL
i dwutokową izolacją szyn



Przykładowy schemat połączeń elektrycznych izolowanych
obwodów torowych na linii dwutorowej z dwukierunkową SBL
i dwutokową izolacją szyn




Schemat przepływu trakcyjnego prądu powrotnego
na odcinkach izolowanych jedno i dwutokowo
z zastosowaniem dławików


Kliknij aby powiększyć    Połączenia elektryczne odcinków izolowanych (opis na pow.)

Kliknij aby powiększyć    Przyłącza przewodów do szyn (opis na pow.)

Kliknij aby powiększyć    Skrzynia łączeniowa z dławikiem



Poniższe fotografie przedstawiają przykładowe torowe skrzynki kablowe eksploatowane na PKP. Do skrzynek tych, zwanych też puszkami kablowymi, doprowadzony jest kabel biegnący ziemią z szafy aparatowej SBL. Ze skrzynki odchodzą natomiast przewody zasilające przyłączone odpowiednio do szyn odcinków izolowanych (Zasilanie Odcinka Torowego).

Kliknij aby powiększyć    Torowa skrzynka kablowa TK

Kliknij aby powiększyć    Torowa skrzynka kablowa JVA

Kliknij aby powiększyć    Torowa skrzynka kablowa JVA - wnętrze (opis na pow.)


Powyższe skrzynki występują również przy innego rodzaju urządzeniach SRK. Ogólnie mówiąć służą, do wyprowadzania kabla zasilającego z ziemi i doprowadzenia energii do danego urządzenia SRK.

 



3) Zajętość odstępów - elektroniczne złącza szynowe
Nowszym rozwiązaniem stosowanym głównie przy SBL dwukierunkowej na trasach z szynami łączonymi bezstykowo są elektroniczne złącza izolowane wysokiej częstotliwości SOT. Jak wiadomo szyny połączone bezstykowo nie mają przerw dylatacyjnych (połączeń łubkowych) przez co stanowią jedną długą całość, co nie umożliwia zastosowania izolowanych złącz szynowych i dławików.
W takim przypadku szyny dzieli się na odcinki poprzez elektroniczny podział na odcinki torowe o innych wysokich częstotliwościach. Omawiany podział przedstawia poniższy schemat:


Schemat połączeń elektronicznych złącz
szynowych z odcinakmi o wysokich częstotliwościach
na linii dwutorowej z dwukierunkową SBL

Kliknij aby powiększyć    Szafa sterownicza SBL (kiosk) - SBL dwukierunkowa


 

4) Dwustawna Samoczynna Blokada Liniowa
W jej skład wchodzą semafory samoczynne dwukomorowe. Ten rodzaj SBL stosuje się na trasach, gdzie występują małe prędkości jazdy pociągów, a semafory są dobrze widoczne (np. trasy Warszawskiej Kolei Dojazdowej - WKD)
W omawianej SBL, w związku z zastosowaniem dwukomorowych semaforów, mogą być wyświetlane tylko dwa obrazy sygnałowe: S1 - "stój" i S2 - jazda z największą dozwoloną szybkością.


Dwustawna SBL


Kliknij aby powiększyć  Kliknij aby powiększyć    Semafor odstępowy dwustawnej SBL




5) Trzystawna Samoczynna Blokada Liniowa
W jej skład wchodza semafory samoczynne trójkomorowe. Ten rodaj SBL stosuje się w Polsce na wiekszości tras wyposażonych w SBL.
W omawianej SBL, w związku z zastosowaniem trójkomorowych semaforów, mogą być wyświetlane trzy obrazy sygnałowe: S1 -"stój" i S2 - jazda z największą dozwoloną szybkością, S5 - jazda z największą dopuszczalną szybkością - następny semafor wskazuje sygnał "stój".
W samoczynnej blokadzie liniowej trzystawnej odstęp nie może być krótszy od długości drogi hamowania przyjętej dla danej linii (najczęściej minimum 1000m)


Trzystawna SBL - stan zasadniczy



Animacja - przejazd pociągu po szlaku dwutorowym
z SBL trzystawną dwukierunkową





6) Czterostawna Samoczynna Blokada Liniowa:
W jej skład wchodza semafory samoczynne trójkomorowe. Ten rodaj SBL stosuje się w Polsce na wiekszości tras wyposażonych w SBL.
W omawianej SBL, w związku z zastosowaniem trójkomorowych semaforów, mogą być wyświetlane cztery obrazy sygnałowe: S1 - "stój" i S2 - jazda z największą dozwoloną szybkością, S3 - jazda z największą dozwoloną szybkością nie przekraczająca 160 km/h, a przy następnym semaforze z szybkością nie przekraczającą 100km/h - 2 odstępy wolne, S5 - jazda z szybkością nie przekraczającą 100km/h, a następny semafor wskazuje sygnał "stój".
W samoczynnej blokadzie liniowej czterostawnej odstęp nie może być krótszy od połowy drogi hamowania przyjętej dla danej linii, a światło zielone ciągłe oznacza, że co najmniej trzy odstępy blokowe za semaforem, patrząc w kierunku jazdy pociągu, są wolne.


Czterostawna SBL - stan zasadniczy



Animacja - przejazd pociągu po szlaku dwutorowym
z SBL czterostawną dwukierunkową